نمىشود ؛ بلكه تنها اصل رجعت اثبات مىگردد . « 1 » البتّه آلوسى نگفته كه كدام مفسّر شيعى تلاش كرده تا جزئيات رجعت را با اين آيه اثبات كند ، افزون بر اين كه خود وى مىگويد : طبرسى نيز تنها اصل رجعت را از آيه استفاده كرده است ، نه بيشتر . « 2 » بنا بر اين ، مىتوان گفت : با اين آيه اصل رجعت اثبات مىشود و جزئيات آن را احاديث بيان مىكنند . 4 . « وَ حَرامٌ عَلى قَرْيَةٍ أَهْلَكْناها أَنَّهُمْ لا يَرْجِعُونَ . « 3 » و بر [ مردم ] شهرى كه آن را هلاك كرده‌ايم ، بازگشتشان [ به دنيا ] حرام است » . مضمون آيه اين است كه رجعت براى گروه‌هايى از مردم جايز ، امّا براى گروه‌هايى ، حرام است ؛ زيرا اگر رجعت بر همه حرام باشد ، گفته نمىشود كه بر هلاك‌شدگان حرام است و آنان باز نخواهند گشت . از سوى ديگر نمىتوان گفت كه اين آيه مخصوص قيامت است ؛ زيرا در قيامت ، همه باز مىگردند تا به حساب اعمالشان رسيدگى شود ، چه هلاك‌شده و چه غير هلاك‌شده . بنا بر اين ، تنها تفسير صحيح ، اين مىشود كه بپذيريم گروهى از غير هلاك‌شدگان ، باز خواهند گشت ؛ امّا هلاك‌شدگان ، بازگشت ندارند . اين تفسير از امير مؤمنان عليه السلام ، « 4 » و از امام باقر و امام صادق عليه السلام روايت شده است « 5 » و

--> ( 1 ) . روح المعانى : ج 20 ص 26 . ( 2 ) . روح المعانى : ج 20 ص 26 . ( 3 ) . انبيا : آيهء 95 . ( 4 ) . بحار الأنوار : ج 53 ص 118 ح 149 ( به نقل از تفسير النعمانى ) . ( 5 ) . تفسير على بن ابراهيم با سندش به نقل از محمّد بن مسلم در بارهء سخن خداى متعال : « وَ حَرامٌ عَلى قَرْيَةٍ أَهْلَكْناها أَنَّهُمْ لا يَرْجِعُونَ ؛ و [ مردم ] شهرى كه هلاكشان كردم ، از بازگشتن [ به دنيا ] محروم هستند » آورده است كه امام باقر عليه السلام فرمود : « هر شهرى كه خداوند ، مردمش را با عذاب هلاك كند ، در رجعت ، باز نمىگردند » . توضيح تفسير القمّى : اين آيه از قوىترين دليل‌هاى رجعت است ؛ زيرا هيچ مسلمانى ، منكر اين نيست كه همهء مردم ، روز قيامت باز مىگردند ، چه [ با عذاب ] هلاك شده باشند و چه نشده باشند ، و آيه كه مىفرمايد : « باز نمىگردند » مقصودش رجعت است ؛ زيرا همين افراد هلاك شده در قيامت باز مىگردند تا به دوزخ درآيند ( ر . ك : ص 11 ح 1421 « تفسير القمّى » ) .